ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ CHARACTER ARCS

Character scores

Τα τελευταία χρόνια στις mainstream δημιουργίες και τα μπλοκμπάστερ έχει επικρατήσει στην κινηματογραφική μουσική ένα ρεύμα το οποίο απομακρύνεται πολύ από τον τρόπο με τον οποίο ακούμε τα κλασικά σάουντρακ , αυτά που έχουν σημαδέψει την ψυχή και το μυαλό μας. Η μουσική έχει έναν ρολό περισσότερο σαν απλή υποστήριξη της δράσης με abient ατμόσφαιρες και sound design και δεν πατάει καθόλου στα plot lines και στα character arcs. Απομακρύνετε λοιπόν ο μουσικός από το σενάριο και αναλώνεται σε μια εύκολη και επιδερμική ανάγνωση της ταινίας χωρίς αυτή να αναγνωρίζεται από το main theme κάτι που για περίπου 75-80 χρόνια μέχρι δηλαδή και το 2010 ήταν το κυρίαρχο στοιχείο της. Πολύ σύγχρονοι σκηνοθέτες, παραγωγοί  αλλά και μουσικοί και κοινό θεωρούν πως η νέα τάση στην μουσική που καθιέρωσαν οι Ζίμερ - Γιόχανσον  είναι η ιδανική ώστε να δημιουργείται στον θεατή - ακροατή υποσυνείδητα και όχι άμεσα ένα σφίξιμο στο στομάχι και μια συνεχή απειλή από τα βουητά και τα τριξίματα. Αυτή η μουσική μονοχρωμία δίνει έμφαση μόνο στην ατμόσφαιρα αποφεύγοντας κάθε εμβάθυνση στους χαρακτήρες. Πάμε όμως να δούμε γιατί είναι τόσο σπουδαίο η μουσική να εναρμονίζεται με τα character arcs και το σενάριο και πως όταν επιτυγχάνεται κάτι τέτοιο ο θεατής μπαίνει ακόμη περισσότερο μέσα στην ταινία και ταυτίζεται ακόμη περισσότερο με τους χαρακτήρες. Φυσικά δεν θα αναφερθώ στα υπερ-  έπη Star wars και Lord of the rings όπου έχουμε πάνω από 20 θέματα  για κάθε ένα από τους χαρακτήρες αλλά σε πιο χαμηλότονες και συναισθηματικές ταινίες που ταιριάζουν περισσότερο στην ελληνική πραγματικότητα. Εντάξει αν εξαιρέσεις τα Hook ,Jaws και E.T. τα οποία δεν γίνεται να μην τα αναφέρω γιατί κάτω από το περιτύλιγμα είναι ταινίες φιλίας και ενηλικίωσης.

 

1)      Ο Τζέρι Γκόλντσμιθ στον Πεταλούδα υφαίνει ένα κυρίως θέμα απολυτά συνώνυμο του κεντρικού ήρωα. Του συνθέτει ένα βαλς με δυο κυρίαρχα στοιχεία. Το ένα είναι πως πρέπει να φαίνεται η καταγωγή του από την Γαλλία γι’ αυτό και χρησιμοποιεί ακορντεόν και το άλλο είναι πως στο ύφος της μουσικής επικρατεί μια μεγαλοπρέπεια που είναι κύριο γνώρισμα των Ρωσικών βαλς και κυρίως του θρυλικού βαλς του Χατσατουριάν από το μπαλέτο Masquerade. Το βαλς είναι χορός της αριστοκρατίας όπως όλοι γνωρίζουμε. Εδώ τίθεται ένα θέμα . Για ποιο λόγο σκηνοθέτης και μουσικός προτίμησαν να δώσουν σαν κυρίως θέμα σε έναν φυλακισμένο κατάδικο εξαθλιωμένο βρωμιάρη ένα βαλς; Είναι φανερό πως ο Γκόλντσμιθ και ο Schaffner δεν είδαν σε αυτόν τον κατάδικο ένα μίζερο και ετοιμοθάνατο ανθρωπάκι αλλά έναν ήρωα που με μεγαλοπρέπεια βαδίζει προς την ελευθερία ή τον θάνατο. Τούτη η πέρα για πέρα ιδιοφυή σύλληψη σε κάνει να ταυτιστείς ακόμη περισσότερο με τον χαρακτήρα και να συμπάσχεις με το δράμα του.

2)      Ο Τζων Γουίλιαμς στο Jaws δημιουργεί δυο κυρίως θέματα. Το ένα , το κλασικό που αντιπροσωπεύει τον καρχαρία βασίζεται σε δυο νότες που αναπτύσσονται ταχύτατα καθώς ο καρχαρίας πλησιάζει. Και από την άλλη πλευρά οι τρεις διώκτες του που με νύχια και με δόντια προσπαθούν να τον σκοτώσουν έχουν μια φούγκα που λέει τρεις συγκεκριμένες φράσεις για κάθε έναν από τους τρεις κυνηγούς!! Καθόλι την διάρκεια της ταινίας αυτοί οι δυο κύριοι θεματικοί άξονες θα αλληλοπλέκονται και θα αλληλοεπιδρούν σαν μια οντότητα. Πότε το θέμα του καρχαρία θα παίρνει τον έλεγχο πότε η φούγκα των ανθρώπων! Ποτέ εκείνη θα γίνεται πιο αργή ,πότε πιο φοβισμένη πότε πιο έντονη, αντικατοπτρίζοντας σε όλο το μεγαλείο τα plot lines της ταινίας.

3)      Στον Ε.Τ ο Γουίλιαμς εδώ του χτίζει ένα θέμα το οποίο θα ακουστεί στην πλήρη του εκδοχή και μεγαλοπρέπεια στην πρώτη βόλτα στο φεγγάρι. Μέχρι εκείνο το σημείο, από το κυρίως θέμα θα υπάρχουν μόνο νύξεις. Μόνο κάποια υπονοούμενα . Έτσι ο Γουίλιαμς πάλι μένει πιστός στο σενάριο λέγοντας μας πως ο Ε.Τ δεν είναι ακόμα έτοιμος να πετάξει. Μας έχει χτίσει όμως όπως και η ταινία ότι κάτι μεγάλο και λυρικό θα έρθει. Και όταν πλέον φτάνουμε στο φινάλε και στο αντίο το θέμα του Ε.Τ γίνεται αργό και δοξαστικό για να γιορτάσει έτσι με τον καλύτερο τρόπο και να επιβραβεύσει  την προσπάθεια ενός ξένου που κατάφερε και επέστρεψε  στην πατρίδα του.

4)      Στο Χουκ έχουμε μια πληθώρα θεμάτων . Πάλι έχουμε νύξεις από το θέμα του Πίτερ το οποίο παρουσιάζεται σε όλο του τον όγκο όταν ο Πίτερ γίνεται ο Πίτερ Παν. Μα δεν σταματάει εκεί. Έχουμε το θέμα των χαμένων παιδιών με  ένα δοξαστικό και πανηγυρικό κομμάτι , και το θέμα του Χουκ που πρόκειται για ένα  μαρς ,το οποίο εκδηλώνεται πότε σαν ειρωνεία και πότε με στόμφο . Και όταν φτάνουμε στο climax της ταινίας όπου έχουμε την μεγάλη σύγκρουση αυτά τα 3 θέματα θα αλληλοσυγκρούονται μέσα από περίτεχνες μουσικές φόρμες και φράσεις  που μας οδηγούν σε ένα φινάλε όπου το μαρς του Χουκ γίνεται ένας θριαμβευτικός επικήδειος την ώρα που ο κροκόδειλος τον καταπίνει!

5)      Στην αντιρατσιστική ταινία του Σίγκλετον Rosewwod όπου αν αυτή η ταινία γυρίζονταν σήμερα με την πολιτική ορθότητα που επικρατεί θα είχε στο τσεπάκι της 5-6 Όσκαρ μεταξύ των οποίων και αυτό της μουσικής για την αριστουργηματική δουλειά πάλι του Τζων Γουίλιαμς. Εδώ  ο συνθέτης κάνει κάτι μοναδικό στην καριέρα του. Εκτός από τα Godspell στοιχεία τα οποία τονίζουν την εποχή και τη  ατμόσφαιρα του έργου , ο Γουίλιαμς επιστρατεύει folk και blues ενορχηστρώσεις , για να τονίσει τις ταξικές αντιθέσεις. Μα η διπλοβελονιά αυτού του συνταρακτικού σάουντρακ δεν σταματάει εδώ. Για τους μεσοαστούς κατοίκους του Rosewwod τους συνθέτει μουσική Αμερικάνα με ελεγειακές και τρυφερές φράσεις ενώ οι σκλάβοι αντιπροσωπεύονται με φολκ ύφος όμως σε σκληρό και βίαιο τόνο . Ο Γουίλιαμς γράφει ένα ευγενικό ρομαντικό με αποχρώσεις μπλουζ θέμα για να τονίσει την σχέση της δασκάλας Scrappie με τον Mann,ενώ όταν ο Mann γίνεται ήρωας αποφασίζοντας να σώσει γυναίκες και παιδιά από την σφαγή το μοτίβο του γίνεται ηρωικό .  Σκορ περισπούδαστα , περίτεχνα προσεγμένα στην παραμικρή τους λεπτομέρεια που πατάνε ιδανικά επάνω στο σενάριο σαν τρένο σε ράγες. Απίθανα πραγματικά.

6)      Πάμε στο φαινόμενο της γαλλικής μουσικής τον Φίλιπ Σαντρ, την ανακάλυψη του Κλωντ Σοτέ. Στον αριστουργηματικό Ένοικο του Πολάνσκι ο Σαντρ κάνει ένα μουσικό ψυχογράφημα πέρα για πέρα ευρηματικό. Η συνάντηση τους σε ένα εστιατόριο έφερε έμπνευση στον νεαρό συνθέτη. Καθώς ο Πολάνσκι του εξηγούσε την ταινία  έτριβε με τα δάχτυλά του το ποτήρι που έπινε κρασί. Ο Σαντρ λέει: “Ήταν σαν να ήθελε να κάνει το ποτήρι να τραγουδήσει. Αυτό ήταν ότι χρειαζόμουνα”. Επειδή ο χαρακτήρας του έργου ο Τρελκόφσκι έχει μανία με το γυαλί σκέφτηκε ότι το ιδανικό όργανο που θα χαρακτήριζε αυτή του την μανία   θα ήταν το glass Harmonica . Όμως το ψυχογράφημα δεν τελειώνει εδώ. Για τις εσωτερικές φωνές του ήρωα σκέφτηκε ότι το πιτσικάτο στα έγχορδα είναι η τέλεια λύση και είχε δίκιο. Όμως έπρεπε να του προσδώσει και μια μελαγχολία. Μια μοναξιά. Και γι’ αυτό πάνω απ’ όλα τοποθέτησε ένα κλαρινέτο. Τώρα τοποθετήστε αυτά τα τρία στοιχεία μαζί και έχετε ένα τρομερά στοχευμένο  ψυχογράφημα από τα κορυφαία στην ιστορία της κινηματογραφικής μουσικής. Σκορ απλό μα και μεγαλειώδες.

7)      Πάμε σε έναν άλλο σχιζοφρενή έτσι όπως τον είδε ο συνθέτης. Ο περίφημος Ταξιτζής του Σκορσέζε , Τράβις για τον Μπέρναρντ Χέρμαν έπασχε από σχιζοφρένεια. Σε αντίθεση όμως με τον Σαντρ ο Χέρμαν δεν χρησιμοποίησε καθόλου έγχορδα. Κράτησε πάλι μια μελαγχολία και μια μοναξιά στο ύφος με κύριο εκφραστή το  σαξόφωνο , αλλά για  την σκοτεινή πλευρά του Τράβις επιστράτευσε τύμπανα και κρουστά που δημιουργούν ένα πολεμικό κλίμα, σαν μια καταστροφή να έρχεται ,σαν μια έκρηξη. Πάντως και η πρώτη ιδέα του Σαντρ ήταν να χρησιμοποιήσει ένα Άλτο σαξόφωνο για να χαρακτηρίσει την μοναξιά του Τρελκόφσκι αλλά ο σαξοφωνίστας που θα έπαιζε ήταν πολύ άρρωστος και έτσι κατέφυγε στο κλαρινέτο. Μια επιλογή που ο Σαντρ την χαρακτήρισε πιο σωστή γιατί ήθελε να τονίσει και την εβραϊκή καταγωγή του ήρωα. Αυτές οι συγγένειες στην μουσική, αλλά και στους χαρακτήρες είναι αυτό που λεμέ…εκλεκτικές! Μικρές λεπτομέρειες που τις κάνουν να ξεχωρίζουν αλλά και να μοιάζουν. Πολύ στενευμένα και σοφά σκορ μοναδικά στο είδος του.

8)      Συνεχίζω με Σαντρ όπου πραγματικά έχουμε μια περίτεχνη και θαυμάσια δουλειά , τρία εντυπωσιακά ψυχογραφήματα μοναδικά και πρωτότυπα στην ιστορία των σάουντρακ Στην ταινία Σέζαρ και Ροσαλύ του Κλοντ Σοτέ έχουμε ένα ερωτικό τρίγωνο, ανάμεσα σε μια γυναίκα και δυο άντρες.  Η τιτανοτεράστια Ρόμυ Σνάιντερ , ο μέγιστος Υβ Μοντάν και ο Σάμι Φρέυ. Λοιπόν ο Σαντρ έκανε απίστευτα πράγματί πάνω στους χαρακτήρες. Για τον Σέζαρ ( Μοντάν) έναν αυτοδημιούργητο άνθρωπο και πολύ επιτιμημένο επιχειρηματία αλλά άτυχο στην αγάπη , του έγραψε ένα θέμα αριστουργηματικό. Πηρέ ένα Moog συνθεσάιζερ , το οποίο έδωσε ένα τρελό μπιτ στον ρυθμό της μουσικής , και έβαλε σαν αντίστιξη έγχορδα να ερμηνεύουν τρυφερές φράσεις και πνευστά να πετάνε ηρωικά μοτίβα. Στον αντίποδα ο χαρακτήρας της Ροσαλύ. Ευγενικό τρυφερό και ρομαντικό θέμα , γνησίως ερωτεύσιμο  όπως και η Θεάρα Ρόμυ Σνάιντερ. Από την άλλη ο κόσμος του Ντέιβιντ μας παρουσιάζεται μουσικά με το είδος της Τζαζ!!! Και αυτό γιατί; Γιατί ο Ντέιβιντ είναι καλλιτέχνης. Λοιπόν ποιο είναι το ιδανικό ύφος για να περιγράψεις μουσικά ένα καλλιτέχνη: Μα φυσικά η Τζαζ…Γιατί οι περισσότεροι καλλιτέχνες …είναι στον εγκέφαλο λίγο τζαζ…Σε όλη την διάρκεια του έργου αυτοί οι τρεις μουσικοί κόσμοι, ο μοντέρνος υπεροπτικός του Σέζαρ , ο ρομαντικός της Ροσαλύ και ο Τζαζίστικος του καλλιτέχνη Ντέιβ θα πλέκονται ο ένας μέσα στον άλλον με ιδιοφυή τρόπο. Απίστευτα πράγματα από τον Γάλλο. Και ήταν μόνο 24 ετών. Τέτοιο μυαλό σε τέτοια ηλικία πραγματικά πολύ σπάνιο. Κάτι ήξερε ο Σοτέ που τον επέβαλε σε ηλικία 21 έτους να γράψει το πρώτο του μουσικο σκορ .

9)      Στην πρόσφατη Ιστορία γάμου ο υποψήφιος για Όσκαρ και σπουδαίος ΤζαζΊστας και τραγουδοποιός Ράντι Νιούμαν κεντάει με πολύ ντελικάτο και μελετημένο τρόπο πάνω στους χαρακτήρες. Ο Νιούμαν γράφει δυο διαφορετικά θέματα για καθένα από τους δυο χαρακτήρες που όμως είναι και τα δυο λυρικά, μελαγχολικά  και τρυφερά. Η διαφορά τους όμως είναι στην ενορχήστρωση και σε κάποιες λεπτές αποχρώσεις που ο προσεκτικός ακροατής μπορεί να διαπιστώσει. Το θέμα της Νικόλ είναι κάπως φωτεινό ναζιάρικο και παιχνιδιάρικο, ενώ του Τσάρλι λίγο πιο εσωτερικό και κλειστό σαν να φοβάται να δείξει τα συναισθήματά του. Καθώς η ταινία θα προχωράει και η σχέση των δυο θα βαδίσει σε αδιέξοδο τα δυο θέματα θα σμπαραλιάζονται ,θα παραλλάσσονται ,θα αναδομούνται θα πετσοκόβονται όπου θα φτάσουν στο τέλος να υπάρχουν μόνο ίχνη τους.  Αριστούργημα και προσεγμένο στην κάθε λεπτομέρεια.

10)   Νονός. Εδώ τι να πούμε. Πρόκειται για το πιο εντυπωσιακό , το πιο ιδιοφυές , το πιο ανεπανάληπτο μουσικό ψυχογράφημα όλων των εποχών. Αυτές οι αρχικές νότες που τις ερμηνεύει μια τρομπέτα με τις θεόρατες παύσεις μας μαρτυρούν από την αρχή με τι άνθρωπο έχουμε να κάνουμε. Καταδικασμένο να ζει σε μια μοναξιά, όμως αρχοντικό και επιβλητικό που μπορεί να σε σκοτώσει με ένα βλέμμα με έναν ψίθυρο. Μα δεν είναι όμως μόνο αυτό το μεγαλειώδες στην μουσική του Ρότα . Είναι πως αυτό το θέμα ταίριαξε με τα plot lines της ιστορίας και με την μέγιστη οικονομία περιέγραψε κάθε πτυχή του δράματος. Έτσι στην σκηνή με το άλογο το ίδιο θέμα θα γίνει πιο σκοτεινό και απειλητικό , στις οικογενειακές στιγμές του Νονού θα το ακούμε σε πιο τρυφερούς ρυθμούς ,θα το ακούμε σαν βαλς, και όσο θα γιγαντώνεται το δράμα θα το ακούμε και σε πιο λυρικές και δοξαστικές στιγμές. Σκορ μνημείο στην ιστορία του κινηματογράφου

 

Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά. Στον Λόρενς της Αραβίας ο Ζαρ του έφτιαξε ένα μουσικό πορτρέτο με τρία στοιχεία. Τα τύμπανα αντικατοπτρίζουν τον εκρηκτικό  του χαρακτήρα, το λυρικό στοιχείο την μεγαλοπρέπειά του και τα ανατολίτικα την κυριαρχία του στην αχανή έρημο και τους ανατολικούς λαούς. Ο Θεοδώρας ο Σαπίρο στο bomb shell όπου έχει να κάνει με τρεις γυναίκες επιστρατεύει διαφορετικά φωνητικά για την κάθε μια και σχολιάζει πολύ εύστοχα τους τύπους των κοριτσιών. Ο Μάικλ Κέιμεν στο φονικό όπλο θα πάρει μια ηλεκτρική κιθάρα για να περιγράψει την ψυχοσύνθεση του αντισυμβατικού απείθαρχου και ανυπάκουου Ριγκς – τι πιο ταιριαστό στοιχείο να περιγράψεις ένα τρελό με ροκ στοιχεία- και στον Ντάνι Γκλόβερ θα του δώσει σαξόφωνο για να υπογραμμίσει τις νέγρικες καταβολές του. Και θα τα αλληλοπλέξει με συμφωνική ορχήστρα και δαιμονισμένα action cue όπου ανάλογα με την περίσταση θα ξεπετάγεται και το όργανο που αντιπροσωπεύει τους ήρωες. Ο Γκόλντσμιθ στο Πνεύμα του κακού θα γράψει ένα γλυκό μελωδικότατο νανούρισμα για την Κάρολ Ανν και από την άλλη, τις μεταφυσικές δυναμώσεις του κακού θα τις περιγράψει με εφιαλτικές ενορχηστρώσεις και ατονικά στοιχεία από τα οποία δεν βγαίνει κανένα μουσικό νόημα.

 

Βλέπουμε λοιπόν πως η μουσική στα καλύτερά της παραδείγματα εναρμονίζεται πλήρως με το σενάριο και πατάει ακριβώς πάνω στα character arcs. Έτσι έρχεται να συμπληρώσει ιδανικά με τον καλύτερο τρόπο την δουλειά του σεναριογράφου και να δώσει ακόμη περισσότερο όγκο στο έργο του. Ακριβώς όπως και ο ηθοποιός υφαίνει έναν δικό του προσωπικό κόσμο που ο σεναριογράφος αδυνατεί να πάει. Είναι μια ομαδική δουλειά μια σκυταλοδρομία που ξεκινάει από τον σεναριογράφο και όταν αυτός λέει  « Εγώ μέχρι εδώ μπορώ να τρέξω. Τώρα είναι η σειρά σου» , αναλαμβάνει ο ηθοποιός μετά ο σκηνοθέτης και τελευταίος έρχεται ο μουσικός να συμπληρώσει το όλο αρχιτεκτονικό αφήγημα.

Ο μουσικός μα και ο παράγωγος θα πρέπει να καταλάβει πως η δουλειά του μουσικού δεν είναι μόνο να σχολιάσει την ατμόσφαιρα αλλά να πατήσει πάνω στα plot lines. Δεν γίνεται ο σεναριογράφος να σπάει το κεφάλι του προκειμένου να γράψει τα character arcs μετά ο ηθοποιός να ξημεροβραδιάζεται στην μελέτη και στο βιογραφικό του χαρακτήρα και να έρχεται ο μουσικός και να βάζει abient ατμόσφαιρες και να ξεμπερδεύει. Όχι. Θα κάτσει να βγάλει κι αυτός μουσικά character arcs όπως κάνουμε όλοι μας. Θα σπάσει το κεφάλι του, θα κοιμηθεί δυο ώρες μα θα πρέπει να συμπληρώσει την δουλειά των υπολοίπων. Η μουσική δεν είναι ένα ξένο σώμα προς το σενάριο. Σκοπός της και στόχος της είναι να δώσει περισσότερο βάθος και όγκο στην δουλειά του σεναριογράφου. Αλλά για να γίνει κάτι τέτοιο ο μουσικός θα πρέπει να έχει τεράστιες γνώσεις κλασικής εκπαίδευσης ,και να παίζει στα δάχτυλα την ιστορία της ενορχήστρωσης … Δύσκολο πολύ μιας από ότι μου λένε παιδιά που σπουδάζουν οι περισσότεροι στο μάθημα της ιστορίας και της ενορχήστρωσης κάνουν κοπάνα. Όμως όπως σε όλους τους τομείς θα βρεθούν κάποιοι λίγοι που θα κάνουν σωστή δουλειά έτσι υποχρέωση του creator, του παραγωγού και του σκηνοθέτη είναι να βρουν εκτός από τους σωστούς ηθοποιούς και τον σωστό μουσικό. Άνθρωποι ικανοί υπάρχουν σε όλες τις θέσεις΄.

 

Papillon By Jerry Goldsmith

Papillon By Jerry Goldsmith

(Ύμνος για την ελευθερία)

Λένε πως χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας ιδιοφυΐας είναι ότι μπορεί και μεγαλουργεί σε εξαιρετικά κλειστές και στενές καταστάσεις. Ένας μουσικός της όπερας περιορίζεται από το λιμπρέτο αυτό όμως δεν τον εμποδίζει να γράψει αριστουργηματικά έργα. Ένας συνθέτης του κινηματογράφου περιορίζεται από την ταινία, τον σκηνοθέτη και τους παράγωγους. Ακόμη δηλαδή πιο κλειστές συνθήκες. Αυτό όμως δεν τον εμποδίζει από το να συνθέσει ιδιοφυή έργα. Και αυτή ήταν η άποψη και του ιδίου του Goldsmith. Τώρα σε αυτές τις υπάρχουσες συνθήκες προσθέστε και τις λίγες ελευθερίες που δίνει ένα βαλς. Ένα βαλς έχει συγκεκριμένο μουσικό ύφος. Έχει κανόνες. Δεν μπορείς να κάνεις πολλά πράγματα σε αυτό. Είναι βαλς. Γιατί όμως ο Goldsmith στήριξε σχεδόν όλο το σκορ σε ένα βαλς; Γιατί για έναν φυλακισμένο, για έναν καταδικασμένο έγραψε ένα βαλς; Και μάλιστα μια  μείξη ρωσικής και γαλλικής  υφής και μεγαλοπρέπειας; Η απάντηση είναι πολύ εύκολη αρκεί να σκεφτούμε τι είναι το βαλς. Τι είναι το βαλς λοιπόν; Χορός της αριστοκρατίας!!! Ο σκηνοθέτης ζήτησε από τον συνθέτη να γράψει μια μουσική με γαλλικό άρωμα. Και τότε ο τιτάνας βρήκε μια ιδιοφυή σκέψη. Ένα βαλς για ακορντεόν και ορχήστρα. Το ακορντεόν συμβολίζει την Γαλλία, την  χώρα που κατάγεται ο πεταλούδας, και την νοσταλγία για την πατρίδα του  και ο λυρισμός στην μελωδία και η κορύφωση την ρωσική μεγαλοπρέπεια!!! Αυτή η τρομερή αντίθεση τσακίζει κόκκαλα. Η σύλληψη της μελωδίας και η επεξεργασία που κάνει πάνω σε αυτήν είναι τρομακτική. Ο δικός του ύμνος για την ελευθερία είναι ένα τρυφερό βαλς που λειτουργεί ταυτόχρονα σαν παρηγοριά και συντροφιά αλλά και σαν σκιαγράφηση ενός   χαρακτήρα που ο Goldsmith δεν είναι είδε σε αυτόν ποσό βρώμικος και εξαθλιωμένος είναι, δεν είδε την φρικαλέα και λυσσασμένη κατάσταση στην οποία ήταν χωμένος μέχρι τα μαλλιά, αλλά  είδε σε αυτό το άπλυτο ανθρωπάκι έναν αριστοκράτη!!! Α ρε τιτάνα Goldsmith  τι σκέφτηκες ρε φίλε;;;Όποιος δεν κλαίει  ακούγοντας το Papillon έχει διαβρωθεί σαν άνθρωπος τόσο πολύ που πρέπει να επιστρέψει πίσω στο σάουντρακ και να το ακούσει εκατό φορές για να επανέλθει. Και  μόνο γι’ αυτήν  την ιδέα, γι’ αυτήν την μελωδία η οποία πότε είναι καθαρή έχοντας την μορφή βαλς, πότε συγκρούεται με δυσοίωνες αρμονίες για να ξεπεταχτεί πότε δειλά δειλά, πότε θριαμβευτικά, ο Goldsmith άξιζε το Όσκαρ. Τον έφαγε η ταινία όμως. Και τον έφαγε γιατί στην ταινία το βαλς δεν ακούγεται ποτέ ολόκληρο και έχει μικρή συμμέτοχη. Το κλασικό κυρίως θέμα είναι έμπνευση του συνθέτη και υπάρχει μόνο στο άλμπουμ, όχι στην ταινία. Στο φιλμ παίζει ελάχιστα. Δεν ακούγεται σχεδόν ποτέ στην ταινία εκτός από τη σκηνή που πεθαίνει και βλέπει τον άλλο κόσμο, που παίζει μια πολύ αργή βερσιόν...επίσης στη σκηνή που φτάνουν στο νησί του διαβόλου που παίζει σαν march με πένθιμο ύφος την ώρα που μαζεύονται οι φυλακισμένοι στο λιμάνι και στο φινάλε που κάνει την απόδραση  που παίζει σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια με συμφωνική ορχήστρα και οδηγεί στα φοβερά end credits με την αλα Μπάρτοκ *αλεατορική κλιμάκωση...το βαλς υπάρχει μόνο στο άλμπουμ  σ ‘αυτή τη μορφή... ο Γκόλντσμιθ σκαρφίστηκε αυτό το θέμα για τον πεταλούδα ορμώμενος από τη Γαλλική καταγωγή του αλλά δεν το χρησιμοποιεί πολύ στην ταινία...Παρόλα αυτά το φιλμ χρησιμοποιεί εξαιρετικά την μουσική και είναι γεμάτο από εκπληκτικές ιμπρεσιονιστικές και αλεατορικές ιδέες που αναπτύσσονται ως καρδιά της εκάστοτε σκηνής και την απογειώνουν, όπως πχ στη σκηνή που μαζεύουν τις πεταλούδες ή τη σκηνή του κυνηγητού με τον Αντόνιο με εκείνα τα απίστευτα πιτσικάτος που καταλήγουν στην κακοφωνική ομοβροντία της ορχήστρας...Ας δούμε λίγο όμως το άλμπουμ. Κυκλοφορεί σε τρεις εκδοχές. Η μία από την Silva Screen που στηρίζεται στο βινύλιο κι έχει την πιο συμπαγή ροή είναι 10 θέματα και στα 35 λεπτά. Η δεύτερη από την Universal France με ολιγοσέλιδο βιβλιαράκι και μνημειώδη ήχο  είναι στα 45 λεπτά με 15 θέματα και περιέχεται και το τραγούδι στα γαλλικά, το οποίο κρατάει κι αυτό την συμπαγή ροή της ακρόασης χωρις να κουράζει και τέλος το σιντί από την Quartet Records με 71 λεπτά παρακαλώ!!!!! Και 27 θέματα!!! Και 20σελιδο βιβλιαράκι!!! Πιο συγκεκριμένα η Tracklist της κάθε κυκλοφορίας:

Silva Screen                                                             Universal France

1.         Theme from Papillon (02:15)           1. Theme (02:15)

2.         The Camp (02:57)                               2. The Camp (02:59)

3.         Reunion (04:33)                                  3. Reunion (04:35)

4.         New Friend (02:02)                            4.  New Friend (02:05)

5.         Freedom (03:53)                                5. The Dream (01:12)

6.         Gift from Sea (06:42)                        6. Freedom (03:57)

7.         Antonio's Death (02:25)                   7. Catching Butterflies (01:32)

8.         Cruel Sea (01:26)                               8. Gift From The Sea (06:46)

9.         Hospital (03:46)                                 9. Arrest (02:09)

10.       Survival (05:20)                                 10. Theme (Short version) (01:45)

                                                                          11. Antonio's Death (02:28)

Total Duration: 00:35:19                              12. Cruel Sea (01:28)

                                                                          13. Hospital (03:49)

                                                                          14. Survival (05:24)

                                                                          15. Toi Qui Regarde La Mer (03:13)

                                                                          Total Duration: 00:45:37

Όπως βλέπουμε η Universal France έχει  κρατήσει ακριβώς τα ίδια θέματα και την διάρκεια που έχει η κυκλοφορία της Silva Screen και έχει προσθέσει το The Dream (01:12) το Catching Butterflies (01:32), το Arrest (02:09), το  Theme (Short version) (01:45) και το υπέροχο τραγούδι. Όπως γίνεται σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις η δομή που έχει η μουσική στην κυκλοφορία του Βινυλίου είναι πάντα καλύτερη από την δομή που υπάρχει στο σιντί. Λιγότερα θέματα και πιο καλά ανεπτυγμένα προσφέρουν μια ακούραστη ακρόαση. Όμως εδώ έχουμε να κάνουμε με εξαίρεση. Πρώτον και μόνο για τον κρυστάλλινο ήχο και το τραγούδι την αγορά την αξίζει η κυκλοφορία της Universal France. Πάμε όμως να δούμε τις προσθήκες να δούμε αν η ροή χαλάει ή προσφέρει κάτι καινούργιο. Το The Dream (01:12) παρόλο που είναι σύντομο περιλαμβάνει το βασικό θέμα  ερμηνευμένο από ένα ακορντεόν!!!Έτσι λοιπόν δεν χαλάει η ροή αλλά ομορφαίνει περισσότερο γιατί ακούμε πάλι αυτό το μνημειώδη βαλς από ένα μόνο όργανο και μάλιστα το ακορντεόν που μας τονίζει. την νοσταλγία του ήρωα για την Γαλλία. Στο επόμενο, το Catching Butterflies (01:32) το βασικό θέμα έχει μια μικρή παρουσία στην μέση του κομματιού, το οποίο ξεκινάει με μια εύθυμη και ζωηρή μελωδία η οποία παρόλο που είναι σύντομη έχει μια συνοχή και ανάπτυξη πολύ ευρηματική και η ενορχήστρωσή της είναι θεσπέσια. Μπορούμε σε αυτό το κομμάτι να κλείσουμε τα μάτια και χωρις να έχουμε δει καθόλου την ταινία να φανταστούμε έναν άνθρωπο να κυνηγάει πεταλούδες και διπλά του την ομορφιά της φύσης, τον φωτεινό ήλιο, τις μέλισσες να ερωτοτροπούν με τα λουλούδια και χίλες δυο άλλες εικόνες. Μεγάλη στιγμή. Πάμε τώρα στο Arrest (02:09) το οποίο είναι κάπως σαν ξένο σώμα…Είναι η ίδια μουσική που υπάρχει και στο πρώτο θέμα του Legend, της απορριφθέν μουσικής που έγραψε ο Τζέρι για την ταινία του Ρίντλευ Σκοτ. Ωραίο θέμα αλλά δεν προσφέρει κάτι κατά την άποψή μου…Μετά έχουμε το Theme (Short version) (01:45)…Τι να πούμε…Αυτή την μελωδία όσες φορές και να την ακούσεις δεν την βαριέσαι ποτέ. Ευπρόσδεκτη πάντα…Εδώ την ακούμε πιο ευαίσθητη και τρυφερή. Και μετά το συγκλονιστικό τραγούδι το οποίο είναι στηριγμένο πάνω στο βασικό θέμα. Βλέπουμε λοιπόν πως μόνο το Arrest  δεν χρειάζονταν να μπει. Οπότε σίγουρα οποίος έχει την δεύτερη βερσιόν δεν χρειάζεται να έχει και την πρώτη καθότι η μουσική ροή έχει κρατήσει την πυκνότητά της. Πάμε να δούμε όμως και τα υπόλοιπα θέματα.

    Για το βασικό θέμα που ξεκινάει το σιντί τα είπαμε . Ποτέ δεν ακούγεται έτσι στην ταινία. Είναι έμπνευση και μάλιστα ιδιοφυή του Goldsmith που εμπνεύστηκε από αυτή την ιστορία και απ’ αυτόν τον χαρακτήρα. Το δεύτερο το The Camp (02:59) είναι ατονικό με εφιαλτικές ενορχηστρώσεις και φρικαλέα ξεσπάσματα της ορχήστρας και όσο και να ψάξετε δεν θα βρείτε καθόλου μελωδία. Μόνο μια μικρή νύξη γίνεται του βασικού θέματος από ακορντεόν προς το τέλος. Εδώ είναι η αντίθεση του Goldsmith για να περιγράψει την σύγκρουση δύο ιδεών. Δύο κόσμων. Ο ένας του κεντρικού χαρακτήρα είναι η πανέμορφη μελωδία και η νοσταλγία για την πατρίδα του που αποτυπώνεται στο μεγαλοπρεπή βαλς και από την άλλη ο κολασμένος κόσμος στον οποίο είναι βουτηγμένος. Έτσι μεγαλοπρέπεια και σαπίλα, ήθος και ανηθικότητα, ελευθερία και φυλακή, ομορφιά και ασχήμια, φως και σκοτάδι, πατρίδα και εξορία ερμηνεύονται μουσικά με δυο διαφορετικές φιλοσοφίες…Την μελωδική και την ατονική…

 Προχωράμε στο Reunion (04:35). Αρχίζει πολύ υποβλητικά και ατμοσφαιρικά, αλλά πάλι η ομορφιά θα ξεπεταχτεί από ένα φλάουτο που ερμηνεύει δειλά  το βασικό θέμα. Μετά  θα ακολουθήσει ένα λυρικό κρεσέντο μια σιωπή της ορχήστρας και στο δεύτερο μισό θα κυριαρχήσει το βαλς πότε ερμηνευμένο από ορχήστρα εγχόρδων, πότε από ένα βιολί, πότε πάλι από ένα φλάουτο. Εδώ η μουσική παίρνει μορφή παρηγοριάς και συντροφιάς.

Στο New Friend (02:05) έχουμε πάλι ορχηστρικά κρεσέντο χωρις να βγαίνει κάποιο νόημα, πάλι αυτή η φρίκη παρόν, αυτή η κατάσταση που οδηγεί σε αδιέξοδα χωρίς καμιά συνοχή, καμιά ελπίδα. Το θέμα δεν ακούγεται καθόλου. Θα εμφανιστεί αμέσως μετά στο The Dream (01:12) που μιλήσαμε πιο πάνω γι’ αυτό, σαν μια διαλεκτική σχέση νύχτας και μέρας, κρύου και ζέστης.

  Στο Freedom (03:57) έχουμε μια νότα αισιοδοξίας και ζεστασιάς με την ορχήστρα να ερμηνεύει έντονα μόνο κάποια μέτρα από το θέμα. Εδώ τα πράγματα είναι πολύ έντονα. Έχουμε να κάνουμε με μια εμμονή. Με μια μανία. Μανία για την ελευθερία, μανία για το όνειρο μανία για την πατρίδα και περιγράφεται με τον καλύτερο τρόπο. Σαν ένα μικρόβιο που δεν σε αφήνει, σαν μια σκέψη που σε τυραννάει. Η ελευθερία είναι ο μόνος δρόμος .Δεν υπάρχει άλλος. 14 φορές επιχείρησε να αποδράσεις ο πεταλούδας στο βιβλίο ενώ στην ταινία παρουσιάζονται οι τρεις και η μουσική το δηλώνει ξεκάθαρα. Ή θα αποδράσω ή θα πεθάνω. Δεν υπάρχει κάτι ενδιάμεσο.

   Αφήνουμε το εκπληκτικό  Catching Butterflies (01:32) που μιλήσαμε πιο πάνω και πάμε στο Gift From The Sea (06:46) που αποτελεί και το highlight του άλμπουμ. Όπως λέει και ο τίτλος έχουμε ένα δώρο από την θάλασσα. Αμέσως από τα πρώτα δευτερόλεπτα καταλαβαίνουμε πως είναι κάτι ωραίο και καλοδεχούμενο, που η μουσική το περιγράφει με ευχάριστη διάθεση, αρμονία  και μια νέα μελωδία. Η ενορχήστρωση δε είναι το κάτι άλλο..

     Αφήνουμε τα επόμενα δύο που μιλήσαμε πιο πάνω και περνάμε στο Antonio's Death (02:28) ένα  action theme, κλειστοφοβικό και αποπνικτικό ,μια πάλη να κρατηθεί στην ζωή κάποιος με αποτυχές αποτέλεσμα.

 Στο Cruel Sea (01:28) έχουμε πάλι μια δειλή νύξη του θέματος που κορυφώνεται όμως λυρικά σαν να επρόκειτο η σωτήρια να έρθει από το νερό. Δια μέσου της θάλασσας.

 Στο Hospital (03:49) έχουμε στενάχωρο και θλιβερό κλίμα στην αρχή μα κάπου αναφαίνεται και κάποια ελπίδα…ένα άνοιγμα καθώς το βασικό θέμα εμφανίζεται στο τέλος διακριτικά και ντροπαλά.

Survival (05:24) Ξεκινάμε με το βαλς και τον ομώνυμο χαρακτήρα να διεκδικεί την ελευθερία του. Όμως ο δρόμος δεν είναι στρωμένος με κόκκινα χαλιά και ροδοπέταλα. Έχει σκληρή και αδυσώπητη μάχη στην πορεία. Στα 5:30 αυτού του κομματιού βλέπουμε πάλι την διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην ατονικότητα και την τονικότητα, την αρμονία και την δυσαρμονία μέσα από ένα action theme που κορυφώνεται με ένα ασαφές κρεσέντο. Ποιος νίκησε ποιος έχασε; Τα κατάφερε ο Πεταλούδας;

Toi Qui Regarde La Mer (03:13) Το άνοιγμα βρέθηκε. Ο πεταλούδας τα κατάφερε!!! Ο πεταλούδας ελευθερώθηκε!!! Μπορεί να κατάφερε μεταφυσικά ή ρεαλιστικά. Δεν έχει σημασία. Σημασία έχει όλη αυτή η επιμονή, η αδυσώπητη μάχη για το φως , η μανία για την ελευθερία, η εμμονή για την πατρίδα η πίστη και η   μαχητικότητα του ανθρωπίνου νου!!!

Πάμε τώρα να δούμε και την έκδοση των 71 λεπτών η οποία περιλαμβάνει και ένα βιβλιαράκι 20 σελίδων!!!

1.         Theme From Papillon (02:20)

2.         The Camp (03:02)

3.         Catching Butterflies (Extended Version) (02:57)

4.         The Dream (01:49)

5.         Hospital (03:51)

6.         Papillon (Theme Variation) (01:50)

7.         Freedom (03:59)

8.         New Friend (02:07)

9.         Antonio’s Death (02:30)

10.       Gift From the Sea (Film Version) (08:18)

11.       The Pearl (01:03)

12.       Reunion (04:38)

13.       The Garden (00:51)

14.       Cruel Sea (01:30)

15.       Farewell—Part 1 (00:59)

16.       Farewell—Part 2 (02:25)

17.       End Title (02:45)

Source Music

18.       Field Drums (00:44)

19.       Triumphant Parade (01:50)

20.       Dance of the Nubian Slaves (from Faust) (02:49)

21.       Cleopatra’s Variations (from Faust) (02:12)

22.       Phryne’s Dance (from Faust) (02:13)

23.       J’ai Deux Amours (01:52)

24.       Sous les Toits de Paris (03:16)

Bonus Tracks

25.       The Dream (Alternate) (01:44)

26.       Freedom (Alternate) (03:59)

27.       Free as the Wind (03:10)

Όπως βλέπουμε τα δύο πρώτα κομμάτια είναι ίδια όπως σε όλα τα άλμπουμ. Η μεγάλη έκπληξη έρχεται στο τρίτο κομμάτι στο Catching Butterflies (Extended Version) (02:57) που είναι μεγαλωμένο κατά ενάμισι ολόκληρο λεπτό. Εδώ έχουμε κανονικά το θέμα όπως ήταν στην μορφή των 1:32 και μετά δυστυχώς δεν υπάρχει μια περαιτέρω ανάπτυξη. Έχουμε ένα μουσικό χαλί τελείως άσχετο με το πρώτο μισό. Το αποτέλεσμα είναι πως το κομμάτι στην Extended Version του χάνει την ομορφιά του. Το The Dream (01:49) είναι κι αυτό μεγαλωμένο κατά τριάντα δευτερόλεπτα αλλά αυτή τη φορά παραμένει πιστό στην μελωδία και το ύφος που υπάρχει και στην πιο σύντομη βερσιόν του. Είναι το θέμα του πεταλούδα ερμηνευμένο από ένα ακορντεόν. Όλα τα υπόλοιπα κομμάτια μέχρι και το Gift From the Sea (Film Version) (08:18) είναι ίδια με την γαλλική έκδοση. Το Gift From the Sea είναι ακριβώς όπως ακούστηκε στην ταινία και έχει 2 ολόκληρα λεπτά παραπάνω από τις άλλες εκδόσεις. Τι καινούργιο υπάρχει όμως εδώ; Μετά τα 6 λεπτά η μουσική μένει πιστή στο όμορφο κλίμα αλλά στο τελευταίο λεπτό σκοτεινιάζει και γίνεται περιγραφική. Δεν νομίζω ότι προσφέρει κάτι στην αυτόνομη ακρόαση. Το The Pearl (01:03) δεν υπήρχε σε καμιά από τις δυο εκδόσεις αλλά είναι σαν μια παραλλαγή του Arrest (02:09). Τίποτε σπουδαίο. Το The Garden (00:51) είναι μια αριστουργηματική μίνι εκδοχή του βασικού θέματος με το πιάνο σε πρώτο πλάνο!!! Καλοδεχούμενο. Τα ίδια ισχύουν και στο Farewell—Part 1 (00:59) όπου έχουμε το βασικό θέμα με άρπα αλλά στην συνέχεια  κλείνει με ένα παράξενο σκοτείνιασμα της ορχήστρας σαν να προμηνάει κάτι άσχημο. Ενδιαφέρον. Το Farewell—Part 2 (02:25)  και το End Title (02:45) είναι το Survival που υπάρχει στις δυο προηγούμενες εκδόσεις στην διάρκεια των 5 λεπτών. Εδώ έχει χωριστεί προφανώς σε δυο μέρη για να μην μπερδεύεται το βασικό θέμα με την ατονική μορφή της δεύτερης σύνθεσης. Έτσι όμως η διαλεκτική σχέση έχει κομματιαστεί και η άγρια ομορφιά και η φιλοσοφία όλου του θέματος  θρυμματίζεται. Και περνάμε στην Source Music η οποία δεν έχει και το παραμικρό ενδιαφέρον και τα αποσπάσματα κλασικής μουσικής και κάποια ελαφριά τζαζ σε πετάνε τελείως εκτός κλίματος.!!!! Και πάμε  στα Bonus Tracks. Το μόνο ενδιαφέρον είναι το τραγούδι το οποίο υπάρχει στην αγγλική του βερσιόν και όχι στην γαλλική. Εξαιρετικό φυσικά!!! Συνοψίζοντας η έκδοση των 71 λεπτών δεν προσφέρει τίποτα ουσιαστικό εκτός από το τραγούδι και το εικοσασέλιδο βιβλιαράκι. Ο ήχος είναι κι εδώ εξαιρετικός αλλά όλη η φιλοσοφία του άλμπουμ που έφτιαξε ο Γκόλντσμιθ έχει εξαφανιστεί. Είναι μόνο για μουσικούς και μελετητές ενώ η γαλλική βερσιόν είναι ένα κόσμημα μουσικής ακρόασης με τα θέματα όπως πρέπει να είναι και μάλιστα αλλαγμένα χρονικά ώστε να υπάρχει δομή κλασικής μουσικής με εναλλαγές στο ύφος.

       Στην ιστορία της κινηματογραφικής ιστορίας λίγες είναι οι στιγμές που ο συνθέτης μπορεί να ξεπεράσει την ταινία, τον σκηνοθέτη και τα στενά πλαίσια  του εκάστοτε έργου. Ο Goldsmith τούτη η ιδιοφυΐα του εικοστού αιώνα τα κατάφερε αρκετές φορές. Ο Πεταλούδας είναι μια απ’ αυτές τις περιπτώσεις και ίσως η κορυφαία του στιγμή όπου στηρίχτηκε σε ένα βαλς για να περιγράψει αυτόν τον χαρακτήρα μα και τα ανθρώπινα ιδεώδη και ιδανικά. Η μουσική του ταιριάζει σε κάθε φυλακισμένο σε κάθε γωνιά της γης. Έτσι τονίζουνε  τις αντιθέσεις κύριε Τόμας Νιούμαν που στην Τελευταία έξοδος δεν έκανες τίποτα. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει κάποιος άλλος συνθέτης που για ένα τόσο βαρύ θέμα, για τοσο σπουδαία πανανθρώπινα ιδεώδη θα έγραφε ένα βαλς και θα το τοποθετούσε δίπλα σε εφιαλτικές ενορχηστρώσεις και αρμονίες…Ελάχιστοι…Και ακόμα πιο ελάχιστοι θα το κατάφερναν. Ο  Goldsmith τόλμησε. Όπως τόλμησε και ο πεταλούδας . Και οι δυο τα κατάφεραν και νίκησαν. Και έτσι ο Goldsmith μέσω της μουσικής συναντήθηκε με έναν εντελώς μεταφυσικό τρόπο με τον Πεταλούδα και τον Andy Dufresne τον χαρακτήρα από το Τελευταία έξοδος . Έναν άνθρωπο που φυλακίστηκε κι αυτός άδικα, μα κι αυτός έβαλε σκοπό της ζωής του την ελευθερία. Και ας μην έγραψε ποτέ  την μουσική γι’ αυτή την ταινία ο Goldsmith.

* η αλεατορική μουσική αναφέρεται στην ουσία σε πολύπλοκες συνθέσεις στις οποίες ο ρυθμός και η εκτέλεση δεν προκαθορίζονται ακριβώς από την παρτιτούρα αλλά αφήνονται στην εκτέλεση από την ορχήστρα...συγκεκριμένα στον πεταλούδα στο θέμα antonio's death στο κρεσέντο του φινάλε που γίνεται αυτή η βαβούρα και ο πανικός αλλά και σε ένα βαρυφορτωμένο σημείο εκεί με τα πιτσικάτος χάνεται τελείως η φόρμα και ο ρυθμός αν προσέξεις...αυτό είναι αλεατορική μουσική   (Βασιλης Κουτσουνάκης)

Οι τρεις εκδοχες του Πεταλουδα. Προτιμηστε την πρωτη με τα 45 λεπτα της Universal France. 

Κάποτε στην δύση του Ένιο Μορικόνε..

                      

 

 

                               ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ

                                                          (Σάουντρακ ορόσημο)

 Έχει παιχτεί και παίζεται από εκατοντάδες ορχήστρες σε όλο τον κόσμο. Η ιστορία το έχει πλέον δικαιώσει.

Όμως οι μέχρι στιγμής κυκλοφορίες το αδικούσαν. Τώρα που βγήκε στην complete μορφή του ,τώρα είναι που καταλαβαίνουμε την μεγαλοφυΐα του Μαέστρου. Ο Μορικονε πάτησε σε δυο θέματα σταθμούς και έπαιξε μπάλα σε όλα τα μήκη και πλάτη του γηπέδου σε όλες τις ψυχολογικές και χαρακτηρολογικες αναμετρήσεις για τις οποίες η μουσική του μιλάει με τον πιο ευφάνταστο τρόπο.

      Όπως έχουμε δει μέχρι στιγμής στις αναλύσεις που έχω κάνει οι μουσικοί και στην "Oρκα" και στον "πόλεμο των κόσμων" οι μουσικοί πατήσανε πάνω σε θεματικές κατηγορίες. Εδώ δεν συμβαίνει αυτό. Εδώ ο Μορικονε πατάει πάνω σε δυο θέματα και δημιουργεί έναν ολόκληρο κόσμο.

2 λοιπόν είναι τα κυρίαρχα θέματα πάνω στα οποία χτίστηκε ένα ολόκληρο σύμπαν συναισθημάτων.

Το πανέμορφο κυρίως θέμα “Κάποτε στην δύση” και το ανατρεπτικό μεγαλοφυές πρωτότυπο ανεπανάληπτο “ο άνθρωπος με την φυσαρμόνικα”. Πάμε να τα δούμε ένα ένα.

  

Κάποτε στην δύση .Το συναντάμε στα κομμάτια 1,4,6,9,10,18,25,27

Και ο άνθρωπος με την φυσαρμόνικα που το ακούμε στα κομμάτια  2,3,7,11,13,15,17,20,22,23,24,

Κομμάτι 1 «ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ (κυρίως θέμα)

Πρώτα είναι το κυρίως θέμα ,ένα πανέμορφο λυρικό θέμα ,όπου συγκλονίζει με την  αρμονία του ,την ανάπτυξή του ,και την μελωδία του. Ένα θέμα ερωτικό και μεγαλειώδες που μέσα στα περίπου  τέσσερα λεπτά που διαρκεί καταλαβαίνει κανείς από τον λυρισμό των εγχόρδων την νοσταλγία και την μελαγχολία του θέματος ότι η Δύση με την έλευση του σιδηροδρόμου και την βιομηχανική επανάσταση αλλάζει και αρχίζει να χάνει την πρωτόγονη ομορφιά της. Αυτό μας λέει η σύνθεση του Μορικονε. Ότι υπάρχει κάτι μεγαλειώδες και ταυτόχρονα κάτι λυπητερό…Αυτή η αντίφαση στην μελωδία είναι σπαρακτική και πραγματικά κάθε φορά που ακούς αυτό το θέμα σου σηκώνεται η τρίχα. Προσέχετε μια τεχνική λεπτομέρεια στην μουσική. Στην κορύφωση της μουσικής στο 1:45 η σοπράνο δεν μπαίνει μαζί με την ορχήστρα αλλά λίγα δευτερόλεπτα μετά. Ίσως για να παρατείνει το μεγαλείο…ίσως για να δείξει καλύτερα την αντίφαση…ποιος ξέρει…

                                               

                                      

                                         
                        

Τώρα θα κάνω μια αντίθεση. Θα προτείνω το άλλο βασικό θέμα του σάουντρακ το «Ο άνθρωπος με την φυσαρμόνικα» που ακούγεται στο κομμάτι 17 και που είναι στην καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη βερσιόν του σε ολόκληρο το σιντι. Ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό αυτού του θέματος; Μπορεί κάποιος να πει; Θα σας πω. ΤΟ ΛΑΘΟΣ!!! Η πρώτη σύνθεση είναι μια άριστα αρμονική και μελωδική πρόταση με τέλεια ενορχήστρωση. Είναι ένα κομμάτι που δεν έχει την παραμικρή παραφωνία. Στον «άνθρωπο με την φυσαρμόνικα» δεν ισχύει αυτό. Τι έχει κάνει εδώ ο Μορικονε; Έχει βάλει μια φυσαρμόνικα στην αρχή να κάνει ένα πρόλογο. Ένα σόλο…ακατανόητο σχεδόν…Μετά από κάτω σαν χαλί θα ακουστεί ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο και ξαφνικά…θα κάνει την εμφάνισή της μια ηλεκτρική κιθάρα!!!Τι δουλειά έχει η φυσαρμόνικα με μια ηλεκτρική κιθάρα;;;; και όχι μόνο αυτό…Σε λίγο θα προστεθεί στην κορύφωση όλη η ορχήστρα και η χορωδία..!!!!Μέσα σε 3:30!!!Μα είναι λάθος ….είναι ακραίο…δεν μπορεί να χωρέσεις φυσαρμόνικα ηλεκτρική κιθάρα, χορωδία και μεγάλη ορχήστρα μέσα σε 3:30 λεπτά και μάλιστα να τα φτάσεις να παίζουν τόσο ψηλά!!!Φαντάζομαι αν ο Μορικονε ήταν μαθητής και το έδινε αυτό στον καθηγητή του θα το έσκιζε και θα του έλεγε πως δεν γίνονται αυτά…Κι όμως…Και προσέχετε και κάτι άλλο…Δείτε την αντιστικτική σχέση μεταξύ των οργάνων…Άλλη μελωδία παίζει η φυσαρμόνικα.. . άλλη η ηλεκτρική κιθάρα και άλλη από πίσω τα έγχορδα, τα οποία θα σιωπήσουν όταν θα μπει στο παιχνίδι η ορχήστρα με την χορωδία και τα τύμπανα που θα ερμηνεύουν  ένα μαρς!!!Εκεί θα έχουμε απόλυτη αρμονία και ταύτιση. Μετά το τελείωμα της ορχήστρας τα τρία θέματα θα επανέλθουν, μόνο που αντί για την ηλεκτρική κιθάρα θα έχουμε φλάουτα!!!και όλα αυτά αντί να προξενήσουν ένα χάος, μια καταστροφή, δημιουργούν κάτι ανεπανάληπτο. Πρόκειται για μια μεγαλοφυή σύνθεση, απίστευτη, καινοτόμα και πρωτοπόρα που όμοιά της δεν έχει να επιδείξει η παγκόσμια κινηματογραφική μουσική…

                                           

                                                   
                                        

Ξαναγυρίζω πάλι στο βασικό θέμα όπου θα έχουμε μια έξοχη παραλλαγή του στο κομμάτι 18 ( A Dimly  Little Room)

Έχουμε ακριβώς την ίδια μελωδία με αλλαγή στην ενορχήστρωση, στον ρυθμό  και στο ύφος. Εδώ το θέμα δεν κορυφώνεται ποτέ και την θέση της σοπράνο την έχει πάρει ένα βιολί. Το θέμα τώρα φαντάζει τραγικά εύθραυστο, επικίνδυνα ευαίσθητο, βελούδινα τρυφερό ,σαν μια υπόγεια κραυγή λύπης, ένα εσωτερικό κλάμα και ένα δάκρυ στο τέλος να κυλάει… Απίθανο πραγματικά!!
                                                               

                                                                                                        
Το βασικό θέμα το ακούμε επίσης  στο κομμάτι 10 (Jill) και αντιπροσωπεύει τον χαρακτήρα της Τζιλ άριστα. Είναι και ευαίσθητο, ερωτικό, τραγικό και λυρικό, αλλά και σκοτεινό αν κρίνουμε από το φινάλε του.. Είναι πραγματικά απίστευτο το πως σε αυτό το κομμάτι που διαρκεί μόλις 1:47 ο Μορικονε ταίριαξε όλο τον εσωτερικό κόσμο αυτής της αινιγματικής γυναίκας!!!

                                            
                                                                                                      
Επίσης ακούγεται στο κομμάτι 4 (arrival at the station) σε μια πολύ σύντομη εκδοχή του σαν ένα πρελούδιο..

                                                      

                                            
                                        

Μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα εκδοχή του την ακούμε στο κομμάτι 6 (Jill’s America)

Όπου έχουμε πάλι μια λυρική κορύφωση εγχόρδων  ,αλλά χωρίς σοπράνο και με την χορωδία από πίσω να παίζει πιο χαμηλά.

                                                                       
 Επίσης στο κομμάτι 9 (A bed too large) η βασική μελωδία θα ξεκινήσει σαν ένα νανούρισμα και εν συνεχεία ερμηνευτεί από ένα χάλκινο  και σοπράνο, χωρίς όμως περαιτέρω ανάπτυξή..

                                                                                    
 Πλήρη ανάπτυξή θα έχουμε στο κομμάτι 25 (Birth of a city) όπου θα υπάρχουν κάποιες αναίσθητες αλλαγές σε σχέση με το αρχικό θέμα

                                                                                
  Στο τελευταίο κομμάτι όμως θα έχουμε την λυρική κορύφωση από την αρχή και η σοπράνο θα έχει μεγαλύτερο ρόλο κάνοντας έτσι το θέμα ακόμη πιο τραγικό, σαν έναν θρήνο, σαν ένα μοιρολόι…Η δύση που ξέραμε, με την πρωτόγονη ομορφιά της ,τις αχανές εκτάσεις της, τις πολυάριθμες φυλές της ,χάθηκε τελείως.. και ο καπιταλισμός…αρχίζει να γιγαντώνεται!

                                           
                                                 


                                          ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΦΥΣΑΡΜΟΝΙΚΑ 
          

Και περνάμε στο θέμα του “Φυσαρμόνικα”. Το συναντάμε στο κομμάτι 2 (The man)

Με μόλις ένα λεπτό διάρκεια το μοτίβο που φαντάζει απειλητικό και σκοτεινό καθώς το συνοδεύουν τύμπανα και έγχορδα θα αποτελέσει μια πρόγευση..

                                                                                  
 Αμέσως μετά στο κομμάτι 3 (The grand massacre) η ανάπτυξή του θα είναι ένα βήμα μεγαλύτερη .Τα τύμπανα θα προετοιμάσουν το έδαφος και οι λίγες χαρακτηριστικές νότες θα ερμηνευτούν από την ηλεκτρική κιθάρα ενώ από πίσω υπάρχει  ένα δευτερεύον θέμα μινιμαλιστικής λογικής.. Η ανάπτυξη του θέματος θα έρθει με την κορύφωση της ορχήστρας χωρίς όμως η χορωδία να είναι έντονη,  όπου θα ερμηνεύσει ένα μαρς.

                                        
    Στο κομμάτι 7 ( Harmonica) θα έχουμε ένα υπέροχο διάλογο μεταξύ φυσαρμόνικας και ηλεκτρικής κιθάρας χωρίς όμως  λυρική κορύφωση. Βλέπετε πως  σιγά σιγά το θέμα του “φυσαρμόνικα”  αποκτά την υπόστασή του ,φροντίζοντας ο Μορικονε κάθε φορά να μας δίνει και κάτι διαφορετικό…  

                                       
                                                

Και στο θέμα του Φρανκ, κομμάτι 11,(Frank) θα έχουμε την πιο ενδιαφέρουσα παραλλαγή του.

Ξεκινάμε πάλι με σόλο φυσαρμόνικας ,αλλά μετά έχουμε την είσοδο ενός όμποε που θα παίζει την μελωδία της ηλεκτρικής κιθάρας ,μαρτυρώντας μας ότι ο χαρακτήρας του Φρανκ είναι κι αυτός ευάλωτος..

                                       
                                          
 Και στο κομμάτι 13 ( The second tavern ) η μελωδία στο πρώτο επίπεδο είναι  αγωνιώδεις γεμάτο σασπένς ,αλλά στο δεύτερο επίπεδο κρατάει την μοναξιά της

                                                                                   
Στον επίλογο ,κομμάτι 15 ( epilogue ) θα έχουμε ακριβώς το αντίθετο απ’ αυτό που συνέβη στο προηγούμενο. Το θέμα σε πρώτο επίπεδο είναι μελαγχολικό αλλά στο δεύτερο απειλητικό καθώς τα έγχορδα παίζουν μια σκοτεινή συγχορδία.

                                                                                 
  Και φτάνουμε στο 17 όπου πλέον ακούμε το θέμα σε όλο του το μεγαλείο όπως σας εξήγησα στην αρχή. Με όλες του τις αντιφάσεις και τις κορυφώσεις.

                                                                                                                                                                        
Καμια απο τις παραπάνω εκτελέσεις δεν μπορεί να συγκριθεί με το πρωτότυπο γιατί όλη η ουσία,όλη η μαγεία της σύνθεσης βρισκέται στην ακραία αντίθεση μεταξύ φυσαρμόνικας και ηλεκτρικής κιθάρας.Έτσι το μπάσιμο της κιθάρας θα πρέπει να είναι πολύ δυνατό και βαθύ,ακράια ισχυρό ώστε να έρθει σε ισσοροπία με το εκωφαντικό σολο της φυσαρμόνικας στην αρχή.Καμιά απο αυτές τις εκτελέσεις δεν το κατάφερε στο επακρον οπως το εκανε ο Μορικονε στο οριτζιναλ σαουντρακ.

         

Έχουμε όμως ακόμη 4 παραλλαγές αυτού το θέματος.

Στο κομμάτι 20 ( Return to the train)  το ακούμε σε πολύ αργό ρυθμό χωρίς δευτερεύον θέμα από πίσω χωρίς φυσαρμόνικα και κιθάρα..

                                                                                   
Στο κομμάτι 22 (As a judgment) έχουμε μια αριστουργηματική προσέγγιση με την κιθάρα να ερμηνεύει αργά την βασική μελωδία και την σκυτάλη στην συνέχεια να την παίρνει η τρομπέτα, κάνοντας το θέμα έτσι εξαιρετικά επιβλητικό και ατμοσφαιρικό!!!

                                                                                 
  Επίσης και στο 23 έχουμε άλλη μια αριστουργηματική παραλλαγή με παρατεταμένο σόλο φυσαρμόνικας στην αρχή.

                                    
                  
Τέλος στο κομμάτι 24 (Death rattle) έχουμε μόνο την φυσαρμόνικα να παίζει το θέμα, αλλά με κάποια παραφωνία.. Ο φυσαρμόνικας πήρε την εκδίκησή του, αλλά αυτή η μανία, του άφησε ένα κουσούρι…

                         

             

Επίσης στο σιντι έχουμε και κάποια άλλα θέματα όχι τόσο ιδιαίτερης σημασίας. Πρόκειται για τα κομμάτια    5,8,12,14,16,19,,26 τα οποία χωρίζονται σε δυο θεματικές κατηγορίες. Την αγωνιά ,το σασπένς και την παραδοσιακή μουσική των σαλούν της δύσης.

Την αγωνία την αντιπροσωπεύουν τα κομμάτια 8,14,19 και θεωρώ κορυφαίο το 19 (The transgression) όχι μόνο για την ανάπτυξή του αλλά και για την ενορχήστρωσή του.

              

Τέλος στα κομμάτια που αντιπροσωπεύουν την παραδοσιακή δύση υπάρχει μια πολύ όμορφη μελωδία αλλά απλοϊκή η οποία η καλύτερη στιγμή της είναι στο κομμάτι 16 (On the roof of the train) κυρίως λόγου της χρήσης του πιάνου που δίνει μια πιο τζαζίστικη ατμόσφαιρα.

Ειδική μνεία θα πρέπει να γίνει στο κομμάτι 21 (Morton) ένα τελείως ξεχωριστό θέμα όπου δεν ακούγεται σε καμία άλλη εκτέλεση. Έχει μόνο μια εμφάνισή ,πολύ παράξενη και περίεργη..

Και αφού απολαύσατε την μουσική ξέχωρα από την ταινία δείτε τώρα με τι θαυμάσιο τρόπο υποστηρίζει την εικόνα..

                                                              Φως σκια και μουσικη!!!!

                              

                                           Οι άγγελοι του θανατου ...Μια ποιηση!!!

                                        Η τελικη μονομαχία...Προσέχτε πως σχολιάζει ο Μορικόνε την πτώση του γιλέκου του Χένρι Φόντα...Ειναι να σου φευγει το κρανιο..Αν και δεν ειμαι σιγουρος αν ο Μορικονε πατησε πανω στις εικονες του Λεονε ή ο Λεονε μονταρε τα πλανα του πανω στην μουσικη του Μορικονε.Μαλλον το δευτερο εγινε..Οπως και να εχει ομως...Ειναι μια μαγεια!!!!

Και το λυρικο φιναλε καθως η βιομηχανικη επανασταση σαρωνει το παρθενο τοπιο!!!

Και τωρα ακουστε μερικες αριστουργηματικες εκτελεσεις.